Test MOXO u dzieci z ASD, lękiem lub dysleksją – czynniki, które mogą zafałszować wynik

Test MOXO jest jednym z najczęściej stosowanych narzędzi komputerowych w ocenie uwagi, impulsywności i tempa reakcji u dzieci. Choć bywa kojarzony głównie z diagnostyką ADHD, w praktyce klinicznej coraz częściej wykonuje się go u dzieci z innymi trudnościami neurorozwojowymi, takimi jak ASD, zaburzenia lękowe czy dysleksja. To właśnie w tych grupach diagnostycznych ryzyko błędnej interpretacji lub zafałszowania wyniku jest szczególnie wysokie. Mechanizmy odpowiedzialne za obniżone wskaźniki w teście nie zawsze wynikają z deficytów uwagi sensu stricto, lecz z odmiennych strategii przetwarzania bodźców, nadwrażliwości sensorycznej lub reakcji emocjonalnych. Zrozumienie tych zależności jest kluczowe dla rzetelnej oceny funkcjonowania dziecka.

Specyfika testu MOXO a neuroatypowy profil funkcjonowania dziecka

Test MOXO opiera się na dynamicznej prezentacji bodźców wizualnych i dźwiękowych, które mają za zadanie symulować realne warunki rozpraszające uwagę. Dla dzieci neurotypowych taki model bywa wymagający, jednak dla dzieci z ASD, lękiem lub dysleksją może stanowić bodziec znacznie wykraczający poza standardowe obciążenie poznawcze. W przypadku spektrum autyzmu kluczową rolę odgrywa sposób przetwarzania informacji – często bardziej analityczny, wolniejszy i podatny na przeciążenie sensoryczne. Nadmiar bodźców dźwiękowych lub wizualnych może prowadzić do dezorganizacji reakcji, co w wynikach testu objawia się jako obniżona koncentracja lub zwiększona impulsywność.

Dzieci z zaburzeniami lękowymi reagują natomiast silniej na sytuacje oceny i presji czasowej. Sama forma badania komputerowego, konieczność szybkiego reagowania oraz świadomość bycia obserwowanym mogą wywoływać reakcję stresową. W takiej sytuacji układ nerwowy dziecka przechodzi w tryb nadmiernej czujności lub przeciwnie – blokady. W obu przypadkach wynik testu MOXO nie odzwierciedla realnych możliwości poznawczych, lecz aktualny stan emocjonalny.

W przypadku dysleksji problemem nie jest sama uwaga, lecz tempo przetwarzania informacji i koordynacja wzrokowo-ruchowa. Test wymaga szybkiej analizy bodźca i precyzyjnej reakcji motorycznej. Dziecko z dysleksją może poprawnie rozpoznawać bodźce, ale reagować wolniej, co w algorytmie testu bywa interpretowane jako deficyt koncentracji lub zaburzenie tempa pracy. Bez uwzględnienia tego kontekstu łatwo o błędne wnioski diagnostyczne.

Wpływ objawów ASD, lęku i dysleksji na przebieg badania MOXO

Objawy towarzyszące ASD, lękowi i dysleksji wpływają nie tylko na końcowy wynik, ale na cały przebieg badania. W praktyce klinicznej obserwuje się powtarzalne schematy reakcji, które mogą znacząco zafałszować interpretację danych ilościowych.

• Nadwrażliwość sensoryczna u dzieci z ASD może powodować unikanie patrzenia na ekran, zamykanie oczu lub skupianie się na bodźcach tła zamiast na zadaniu głównym.

• Wysoki poziom napięcia u dzieci z lękiem często skutkuje nadmierną impulsywnością lub przeciwnie – długimi pauzami reakcji, wynikającymi z obawy przed popełnieniem błędu.

• U dzieci z dysleksją typowe jest obniżone tempo reakcji przy zachowanej poprawności odpowiedzi, co w testach opartych na czasie prowadzi do sztucznego obniżenia wskaźników uwagi.

Dodatkowym czynnikiem jest zmęczenie poznawcze. test MOXO trwa kilkanaście minut i wymaga stałego zaangażowania. Dla dzieci z trudnościami neurorozwojowymi już po kilku minutach może pojawić się spadek efektywności, który nie wynika z deficytów uwagi, lecz z ograniczonej odporności na długotrwałe obciążenie poznawcze. W takich przypadkach analiza samego wykresu wyników bez odniesienia do obserwacji klinicznej prowadzi do uproszczeń, które nie mają wartości diagnostycznej.

Znaczenie warunków badania i przygotowania dziecka

Warunki, w jakich przeprowadzany jest test MOXO, mają istotny wpływ na wiarygodność uzyskanego wyniku, zwłaszcza u dzieci z ASD, lękiem lub dysleksją. Już sam kontekst badania – gabinet diagnostyczny, nieznane otoczenie, obca osoba prowadząca – może uruchamiać reakcje adaptacyjne, które modyfikują sposób funkcjonowania poznawczego dziecka. Dla części dzieci jest to mobilizacja, dla innych źródło silnego napięcia dezorganizującego uwagę.

Szczególne znaczenie ma poziom zrozumienia instrukcji. Dzieci w spektrum autyzmu często interpretują polecenia dosłownie, bez elastycznego dostosowania strategii działania. Jeżeli instrukcja nie zostanie odpowiednio upewniona i przećwiczona, dziecko może wykonywać zadanie w sposób technicznie poprawny, lecz niezgodny z założeniami testu. W przypadku dysleksji trudność może dotyczyć nie tyle treści instrukcji, co jej tempa i formy podania, zwłaszcza gdy zawiera elementy werbalne bez wsparcia wizualnego.

Nie bez znaczenia pozostaje również moment dnia, poziom zmęczenia oraz wcześniejsze doświadczenia dziecka z testami psychologicznymi. Dziecko z zaburzeniami lękowymi, które ma za sobą nieudane lub stresujące badania, może reagować unikowo lub nadmiernie kontrolować swoje reakcje. W takich warunkach test MOXO mierzy raczej zdolność radzenia sobie ze stresem niż realny poziom koncentracji uwagi. Brak odpowiedniego przygotowania emocjonalnego, krótkiego wprowadzenia czy możliwości zadania pytań zwiększa ryzyko uzyskania wyniku, który nie oddaje codziennego funkcjonowania dziecka.

Interpretacja wyników MOXO w kontekście diagnozy różnicowej

Interpretacja wyników testu MOXO u dzieci z ASD, lękiem lub dysleksją wymaga szczególnej ostrożności i szerokiego kontekstu diagnostycznego. Same wskaźniki liczbowe, nawet przedstawione w formie norm i wykresów, nie stanowią samodzielnej podstawy do rozpoznania zaburzeń uwagi. Wysoki poziom impulsywności czy obniżona koncentracja mogą być wtórnym efektem innych trudności, a nie ich pierwotną przyczyną.

W diagnozie różnicowej kluczowe jest zestawienie wyników testu z obserwacją kliniczną, wywiadem z rodzicami oraz funkcjonowaniem dziecka w naturalnym środowisku – w domu i w szkole. Dziecko, które w teście MOXO wypada słabo, ale potrafi przez długi czas angażować się w interesujące je aktywności, niekoniecznie prezentuje klasyczny obraz zaburzeń uwagi. W spektrum autyzmu selektywność uwagi jest zjawiskiem powszechnym, podobnie jak zmienność tempa reakcji.

W przypadku dysleksji obniżone wyniki w obszarze tempa i dokładności powinny być analizowane w odniesieniu do profilu funkcji językowych i wzrokowo-przestrzennych. Natomiast u dzieci z lękiem istotne jest rozróżnienie pomiędzy deficytem uwagi a jej chwilowym zablokowaniem przez napięcie emocjonalne. Profesjonalna interpretacja zakłada, że test MOXO jest narzędziem wspierającym proces diagnostyczny, a nie rozstrzygającym. Dopiero uwzględnienie pełnego obrazu funkcjonowania dziecka pozwala uniknąć nadrozpoznań i uproszczonych wniosków, które mogą prowadzić do nieadekwatnych zaleceń terapeutycznych.

[ Treść sponsorowana ]